75 - كافى . از حميد بن زياد . . . . از ابن جميع از حضرت صادق عليه السّلام كه حضرت مسيح عليه السّلام ميفرمود . سخنان شما در غير ذكر خدا زياد نباشد چون كسانى كه در مورد غير ذكر خداوند زياد سخن بگويند دلهاى آنان داراى قساوت و سختى است ولى متوجه نيستند . بيان . قساوت قلب عبارت است از غلظت و سختى و سفتى دل بطورى كه از فراگيرى و پذيرش حق امتناع دارد مانند سنگ سختى كه آب از آن عبور مينمايد و هيچ توقف و ايستادن در آن ندارد . و اين حديث دلالت بر اين دارد كه سخن گفتن زياد حتى در رابطه با امور مباح و غير حرام موجب قساوت قلب مىشود . و اما سخن گفتن در امور باطل و حرام و نابجا اندكش هم مانند زيادش در ممنوع و حرام بودن و در اثرش كه قساوت قلب است مساوى است . و شايد در اين حديث اشاره باشد بآيهء شريفه كه ميفرمايد . أَ فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ فَهُوَ عَلى نُورٍ مِنْ رَبِّهِ فَوَيْلٌ لِلْقاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ أُولئِكَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ : سورهء زمر 22 آيا آن كس كه خداوند به او شرح صدر و سينهء بازى براى پذيرش و فهم اسلام به او عنايت فرموده كه در نتيجه داراى نور آلهى است ( با ديگران مساوى است ؟ ) پس واى به حال كسانى كه دلهاشان نسبت بذكر الهى داراى قساوت است و متاثر و پذيراى حق نيست كه آنان در گمراهى روشنى هستند . ) بيضاوى در تفسيرش گفته است كه آيه شريفه در بارهء حضرت حمزه و على عليهما السّلام از يكطرف و در بارهء ابو لهب و فرزندنش از طرف ديگر نازل شده . 76 - كافى . از عده‌اى مشايخ . . . از حضرت صادق عليه السّلام كه فرمود ما من يوم الا و كل عضو من اعضاء الحسد يكفر اللسان يقول نشدتك اللَّه ان نعذب فيك . روزى نيست مگر اينكه هر عضوى از اعضاء جسد با ذلت و التماس با زبان صحبت ميكنند و ميگويند كه تو را به خدا سوگند كه مادر رابطهء با تو عذاب و عقاب نشويم . بيان در نهايه اللغه است . كه در حديث خدرى ( ابو سعيد ) آمده . هنگامى كه صبح كند انسان اعضاء همگى با ذلت و خضوع رو ميكنند به زبان ( تكفر اللسان ) معناى تكفير اين است كه انسان منحنى و خم شود و سر را پائين بياورد تقريبا تا حد ركوع ، همچنان كه در مقام تعظيم عمل ميكنند و چنين ادامه داده . نشدتك اللَّه و الرحم يعنى تو را به خدا سوگند و بخويشاوندى سوگند . يقال نشدتك اللَّه و انشدك اللَّه و باللَّه و ناشدتك اللَّه و باللَّه . كه همهء اين الفاظ به معناى سوگند دادن است . و اينكه دو مفعول گرفته است ( ك - اللَّه )